اشتراک گذاری
ورود منتفدین
آقای سردبیر، با ما حرف بزن!

آقای سردبیر، با ما حرف بزن!


آقای سردبیر! با ما حرف بزن!

✍ محمدعلی شمس

دبیر بخش ادبیات در سرمقاله شماره اول "فرم و نقد" مرتکب خطایی عجیب شده؛ این سرمقاله مصداق بارز سرقت ادبی، سزاوار نکوهش و مایه‌ی تأسف است.

این هشدار، روزها بعد از مشاهده و بررسی سرمقاله‌ی مزبور، پس از ارسال چندین پیام از تمام راه‌های ممکن و بعد از انتظاری آزاردهنده و بی نتیجه برای شنیدن پاسخ از مسعودفراستی منتشر می شود.

بخش قابل توجهی از سرمقاله ی شکیبا سام، دبیر بخش ادبیات، نقل قول مستقیم است بدون کوچک‌ترین اشاره به این که این ها "قول" یک ادیب است نه خانم سام. این را وقتی می فهمیم که اصل متنِِ ماریو بارگاس یوسا به ترجمه عبداللهکوثری در کتاب "چرا ادبیات؟" را خوانده باشیم (نگاه کنید به صفحات ۹ تا ۱۱).

طنز تلخ ماجرا اینجاست که خانم سام از "تعهد به فرم" دم می‌ زند، اما خودش با زیرِ پا گذاشتن یکی از اصول بدیهی نویسندگی، فرمی فریب آلود پیش رویمان می‌گذارد. واقعا چنین فرم مُعَوَجی در راستای محتوای ظاهری مقاله است یا ضد آن؟

می دانیم که نقل قول اگر غیرمستقیم باشد، اشاره به اسم نویسنده کافی ست؛ اگر مستقیم و کمتر از ۴۰ واژه باشد، داخل متن می آید و ذکر صفحه هم الزامی می‌شود؛ اما اگر بیشتر از ۴۰ واژه باشد، باید از متن اصلی جدا باشد تا مرز تألیف و ارجاع دقیقا مشخص شود. در این سرمقاله ما با نقل قول‌هایی مستقیم طرفیم با حجمی بیش از ۲۴۰ واژه! و دریغ از حتی یک بار ذکر نام یوسا یا کوثری، شماره‌ی صفحه پیشکش!

حتی اگر بخواهیم همدلانه خوش‌خیال باشیم و فرض کنیم که در فاصله نگارش متن تا انتشار مجله اشتباهی بر خلاف میل دبیر ادبیات و سردبیر مجله رخ داده و همه نشانه‌های ارجاع از متن حذف شده‌اند، باز هم باید پرسید: سکوت مجله در شماره های بعدی و بدتر از آن، بی‌تفاوتی در قبال پرسش‌های مخاطبین چه معنایی دارد؟ بارها از رئیس شنیده‌ایم که "فرم می دهد محتوا"؛ قبول؛ حالا آن فرمِ عجیبِِ متنِ خانم دبیر و این رفتارِ غریبِ آقای سردبیر به ما چه می‌گوید درباره‌ محتوای ذهن شان و تصوری که از فهم و شأن مخاطب دارند؟ قضاوت با شما.

بگذارید دقیق‌تر ارجاع دهیم به ادعاهای خودشان تا فاصله‌ی حرف و عمل به خوبی دیده شود. در همین سرمقاله، چند سطر بعد از آن نقل قول‌های فاقد ارجاع، آمده است: "تعهد به فرم، پیش شرط هرگونه آفرینش معناست." و در جایی دیگر تأکید شده: "ادبیات تعلیم نمی دهد، نشان می دهد و آشکار می کند. و آگاهی‌مان را در برابر کژی‌ها و کاستی‌ها گسترده می سازد." حالا این نقدِ ماست به فرمِ نادرست اولین سرمقاله‌ی بخش ادبیات و همین طور خودداری از اعتراف به این خطای آشکار در شماره های بعد که معنایی جز عدم تعهد به اصول نقد و بی‌احترامی به مخاطب ندارد.

قصد تعلیم نداریم چرا که استاد خودش معلم ماست. اما بر مبنای آنچه از نقدها و رفتار اصولی او در طول این دو دهه آموخته‌ایم، فقط می‌خواهیم کژی را آشکار کنیم تا آگاهی از کاستی‌ها گسترش پیدا کند. قصدمان ترمیم است نه تخریب. آقای سردبیر همیشه تأکید می‌کند که "رابطه‌ی روشنفکر با مردم نباید قطع شود" و این که "نقد، تیغ جراحی ست؛ می‌بُرد تا نجات دهد".  انتظار داریم که فراستی، به عنوان مُنادی فرهنگ نقد، نقدپذیر باشد و همان‌طور که همیشه شعار دیالوگ سر داده، با اصلاح فرمِِ مجله، وارد دیالوگ با مخاطبین جدی‌اش بشود و راهی برای نجات باز کند. "فرم و نقد" را نقد می‌کنیم چون دوستش داریم و مطمئن هستیم که آقای سردبیر این را بهتر از همه درک می‌کند.

لازم است راهمان را جدا کنیم از دو دسته:

در یک سو طرفداران بی‌منطق و متعصب مسعود فراستی که با دیدن این متن ناراحت می‌شوند و در سوی دیگر، دشمنان زخم خورده و کم سوادش که فرصت طلبانه مُتِرَصِد ضربه زدن به حیثیت آقای سردبیر هستند و ممکن است این متن دلسوزانه را چیزی در حد تلاش‌های مذبوحانه‌ی خودشان بدانند و ساده لوحانه شاد شوند. ما با دوستان ساکت و توجیه‌گر بیشتر مشکل داریم تا دشمنان حقیر و کم مایه.

هم ارادتی که به اصول مورد تأکید مسعود فراستی داریم و هم نقد تندی که به مجله او روا داشته‌ایم از یک موضع واحد نشأت می گیرد: جدی گرفتن نقد و احترام به مردی که برای گسترش فرهنگ نقد در سینما و بسی فراتر از آن، زحمت های زیادی کشیده است. خیلی مواقع در فضای واقعی و مجازی، در برابر دشمنان نامرد فراستی، دِینمان که دفاعی مردانه بود از اصول نقد را ادا کرده‌ایم؛ حالا در این مورد، تکلیف‌مان نقدِ رفتار فراستی است باز هم برای دفاع از همان اصول. حتی اگر استاد بخواهد از اصول نقد کوتاه بیاید، ما شاگردانش چنین نخواهیم کرد. "ما مکلفیم به ادای تکلیف"؛ نتیجه هر چه که می‌خواهد باشد.

محمدعلی شمس، ۱۷ تیر ۹۷

#نقدزی

با تشکر از اطلاع رسانی روزبه سعادتی، و پیگیری و راهنمایی سیدمحسن باقری





برو بالا
0px
منتقدین