اشتراک گذاری
ورود منتفدین
نقد فیلم anon 2018 - اندرو نیکول

نقد فیلم anon 2018 - اندرو نیکول


معرفی فیلم

Anon 2018

اولین اکران: 3 مه 2018 / ژانر: علمی-تخیلی، هیجان انگیز / کشور سازنده: آلمان

نمره آی ام دی بی: 6/10 از ١١,۶٩٩ رای - نمره منتقدین: 54/100

کارگردان: Andrew Niccol

بازیگران: Clive Owen, Amanda Seyfried, Colm Feore

خلاصه داستان: در جهانی کنترل شده و بدون وجود هرگونه جرم و جنایت، یک کارآگاه، با زنی ملاقات میکند که می‌تواند برای امنیت جامعه دردسرساز باشد و…


__________________________________________

نقد فیلم

✍️ ایمان عباسی 

"یک نظرگاه، دو ناظر"

 ساخته‌ی اندرو نیکول (anon) را می‌توان تا بدین لحظه، پدیده‌ی سال ۲۰۱۸ معرفی کرد؛ پدیده‌ای مهجور که علی‌رغمِ تمامِ بی‌مهری‌ها، دارای ظرفیتی غریب و هوشمندانه‌ است. اندرو نیکول در "anon" اتفاقی را رقم می‌زند که مدت‌ها فِقدانش، فرآهم‌آورنده‌ی بسترِ ابتذال بود؛ اینکه چطور می‌توان به سینمایی دست پیدا کرد که به واقع مخلوقِ زمانه‌‌ی حال باشد؟ چگونه می‌توان واقعیتِ امروزِ جهان، که واقعیتی‌ست مجازی را، در ساحتِ ابژکتیوِ مدیوم، مبدل به فرمی تالیفی کرد؟ تا فرصتِ آنرا بیابیم که به معنای کلمه، زیستِ معاصر را، در یک قالبِ سینماییِ اصیل تجربه کنیم؛ اصالتی که برآمده از ماهیتِ سوژه‌‌اش باشد.

درامِ علمی‌-تخیلیِ "نیکول" در نگاهی تحلیلی آنچنان هم تخیلی به نظر نمی‌رسد؛ شرحِ حالی‌ست استعاری از وضعیتِ موجود؛ پاسخی‌ست به این پرسش که "در واقعیتِ مجازی، حریمِ شخصی چه تعریف و جایگاهی دارد؟". جهانِ "anon" غریب اما ملموس است؛ جهانی که سیستم در آن با نگرشی توتالیتاریستی، شخصی‌ترین حریمِ فرد را تحت کنترل قرار می‌دهد، "عینیتِ انسان". "نگاه" در جهانِ "anon" هدفِ هجوم است و چه حمله‌ای می‌تواند هولناک‌تر از تسخیرِ منظرگاه و ذهنِ آدمی باشد؟ منظرگاهِ پرسوناژ‌ها (هرآنچه که به آن می‌نگرند) نه تنها توسط مامورینِ امنیتی کنترل می‌شود، بلکه توسطِ هَکر‌ها موردِتعرض قرار می‌گیرد؛ تا جایی که از اواسطِ اثر، "چشم" دیگر قابلِ اعتماد نیست.

نقطه‌ی تمایزِ "anon" با سایرِ آثارِ به ظاهر پیچیده‌‌ی معاصر (که به شکلی عِلم‌زده صرفا در حد ایده‌هایی روی کاغذ هستند)، در فرمش است؛ در واقع هرآنچه که تا به حال ذکر شد، از پَسِ الگو‌های ساختاری و تکنیکالِ اثر، مُبدل به ابژه‌هایی سینمایی شده و تجربه‌ای حسی از این تجاوز به حریمِ اَمن (نگاه) را نزدِ مخاطب به ارمغان می‌آورد. "اندرو نیکول" با تکنیکِ ساده‌ی دوربینِ pov به عنوان شالوده‌ی‌ فرم، فرصتی به واقع غریب را برای مخاطب مهیا می‌سازد تا در جایگاهِ کاراکتر‌ها، نقطه نظری نااَمن و نسبی را تجربه کند. نمای pov در این فیلم به نوعی بازتعریف شده است و در تناسب با جهانِ معنایی اثر، به فرمی امروزی می‌رسد. در "anon" ما از نگاهِ مامورِ اطلاعاتی‌ای جهان را مشاهده می‌کنیم، که در عینِ کنترلِ نگاهِ سایرین، منظرگاهِ خودش نیز نااَمن می‌شود؛ به این معنا که هَکر به عینیتِ وی رسوخ می‌کند؛ به عنوان مثال، خاطراتِ ناگوارِ گذشته‌اش را جلوی چشمانش نمایش می‌دهد، توهماتی به آن می‌‌افزاید، و در غریب‌ترین حالت، نقطه‌نظرِ خودش را به نگاهِ او قالب می‌کند؛ به این واسطه ما نقطه نظرِ هَکِر را در قالبِ pov پرسوناژِ محوری دریافت می‌کنیم؛ و این موقعیتی‌ست شگرف. این جا‌به‌جاییِ نوسانیِ فاعل، نااَمنی را در نظرِ مخاطب فرمولیزه می‌کند. مرزِ میانِ نمای ابژکتیو و سوبژکتیو به واقع در فرمِ "anon" درهم‌‌ شکسته می‌شود، و مخاطب به عنوان مثال از پَسِ تجربه‌ی دیداری ابژکتیوِ کاراکتر، ناگهان به تجربه‌ای ذهنی می‌رسد. از نیمه‌ی اثر دیگر به آنچه در قالبِ pov می‌بینیم، نمی‌توان اعتماد کرد؛ کاراکتر ممکن است خیابانی را خلوت ببیند، که در واقعیت شلوغ است؛ و تفاوتِ میانِ این وََهم و واقعیت نیز از طریقِ منظرگاه‌های دقیقِ دوربین مجسم می‌شود؛ از pov (نااَمن) به نما‌ی ابژکتیو (اَمن) می‌رسیم و این‌گونه از توهم به واقعیت گذار می‌کنیم.

کارکردِ ابژکتیوِ نمای pov با گذار از الگوریتم‌های فرمالِ اثر به چالش کشیده می‌شود و از اواسطِ فیلم، مخاطب (پرسوناژ) دیگر نمی‌تواند واقعیت را از وَهم تشخیص دهد. پرسشی که حال مطرح می‌شود این است که pov مذکور آیا نقطه نظرِ اوست یا دیگری؟ به واقع اصالتِ فاعل مورد سوال قرار می‌گیرد و این‌گونه مرزِ میانِ عینیت و ذهنیت در فرمِ "anon" به چالشی عجیب کشیده می‌شود. دکوپاژ‌های "نیکول" اما محدود به منظرگاهِ pov نیست؛ دوربینِ ابژکتیوِ فیلمساز نیز در راستای فضاسازی‌اش، از تمهیداتی هوشمندانه بهره برده؛ از جمله خلقِ واقعیتی غیرِ هموژن به منظورِ رسیدن به جهانِ غریبِ اثر؛ به این طریق که دوربین غالباً از زاویه‌ی "های" کارکردی نظارتی پیدا می‌کند و ضمنِ ارائه‌ی تصویری تحقیرآمیز از کاراکتر‌هایش (که تحت نظارت هستند)، با ایجادِ اِعوِجاجِ تصویری، فضایی غریب را در نظرِ مخاطب ترسیم می‌کند. در ادامه‌ی متن به واکاوی فرمالِ بخشِ نخستِ اثر، خواهیم پرداخت.

فیلم با نمای اکستریم-کلوز از چشمانِ "سال" (شخصیتِ محوری) کارِ خود را آغاز می‌کند؛ او در حال راه رفتن است و نگاهی کنجکاوانه دارد؛ تمرکزِ تصویر بر مردمکِ چشمانِ اوست که دریچه‌ایست برای تماشای جهان؛ در ادامه به جهتِ خلقِ فضا، به نمای لانگ از محیط می‌رسیم؛ قابِ ثابت در این نما به گونه‌ای تعبیه شده است که تصویری متقارن و قانون‌مند از هندسه‌ی شهر ارائه‌ دهد؛ ساختمان‌ها با نسبت‌های معین، قاب را اِشغال کرده و مردم با نظمی خاص در خیابان راه می‌روند؛ این قاب شمایلی اولیه از جهانِ سردِ اثر را ترسیم می‌کند؛ سردی‌ای که علاوه بر تقارنِ مذکور، برآمده از کمپوزیسیونِ رنگ‌هاست (رنگ‌های سرد و مُرده)؛ فضاسازیِ مذکور در ادامه با دکوپاژ‌های فیلمساز هویتِ بیشتری می‌گیرد؛ به این طریق که غالباً دوربین از شخصیت‌هایش فاصله گرفته و با زاویه‌هایی کنترلی آنها را در احاطه‌ی محیط تصویر می‌کند، یا هنگامی که به آنها نزدیک می‌شود، در قالبِ کلوز-آپ‌هایی از زاویه‌ی بالا، نظارت را می‌رساند. در ادامه به نمایی تعقیبی از پشتِ سرِ "سال" می‌رسیم؛ دوربین متناسب با راه رفتنش، وی را تعقیب می‌کند؛ فوکوس در این نما بر "سال" است و نگاهِ مخاطب در دلِ محیط همراهِ اوست.

حال در نمای بعد است که به جوهره‌ی فرم می‌رسیم (pov شخصیت)؛ pov "سال" یک نقطه نظرِ ساده و انسانی نیست، بلکه شاملِ فضاییست مجازی که در درکش از واقعیت، سهیم است‌. او به واسطه‌ی این قابلیت، هرآنچه که می‌بیند را به صورتِ کامپیوتری آنالیز می‌کند؛ از اشیا ساده گرفته تا ساختمان‌ها و کارکردشان (به عنوانِ مثال اگر پشتِ ویترین از ساعتی خوشش بیاید، می‌تواند آنرا روی دستِ خود متصور شود و ...) مهم‌ترین مشخصه‌اش اما آنالیزِ شخصیتِ سایرین است؛ نام و مشخصاتِ هر فرد در نظرِ وی عیان است (به عبارتی مفهومِ بیگانگی، و حریمِ شخصی، به طورِ کامل از میان برداشته شده). مخاطب در این پروسه از طریقِ نمای pov تمامِ ویژگی‌های مذکور را تجربه کرده و واقعیتِ مجازی‌ای که در روزمره زیستش می‌کند، به نگاهش راه می‌یابد. در مسیری که مشخص شد، ما از "چشم" به محیطِ کلی، شخصیت و تجربه‌ی دیداری‌اش می‌رسیم و این فرمولِ "anon" است برای سهیم کردنِ مخاطب. پیچیدگی‌ها و ظرفیت‌های اثر آنجایی به اوج می‌رسند که "سال"(مامور امنیتی) به pov سایرین رسوخ می‌کند و منظرگاهشان را برای همکارانش بارگذاری می‌کند؛ مخاطب این‌گونه به تجربه‌ی بصری و ذهنیِ هولناکی از مفهومِ حریمِ شخصی نائل می‌آید. بدین سان "anon" فرصتی‌ست بدیع و چالشی، برآمده از معضلی که امروز درگیرش هستیم. مسئله‌ی "anon"، اصالتِ عینیت است؛ و مخاطب با نااَمن یافتنِ عینیتِ خویش، از پَسِ pov پرسوناژ، این مسئله را حس می‌کند‌.

پی‌نوشت:

*نمای ابژکتیو (objective): نمایی عینی و فضاساز، بدون دخل و تصرف.

*نمای سوبژکتیو (subjective): نمایی که از فیلترِ ذهن و حسِ شخصیت عبور کند و مخاطب در درکِ شخصیت از آنچه می‌بیند، سهیم شود.

*نمای pov: نمای نقطه نظرِ شخصیت

*نمای اکستریم-کلوز: نمایی درشت از نزدیک

*نمای لانگ (معرف): نمایی از دور برای تصویر کردنِ کُلیتِ یک محیط

ایمان عباسی - مهر 1397

_________________________________________

جلسه حضوری نقد فیلم

با حضور: محمدعلی شمس - ایمان عباسی - دانیال هاشمی پور

صوت این جلسه میتوانید در کانال نقدزی بشنوید:


https://t.me/naghdzee/566


_______________________________________

تیزر این فیلم را در ادامه ببینید





برو بالا
0px
منتقدین