اشتراک گذاری
ورود منتفدین
نقد فیلم خانم یایا - عبدالرضا کاهانی

منتقد : ایمان عباسی     (مشاهده پروفایل)



نقد فیلم خانم یایا - عبدالرضا کاهانی

معرفی فیلم

نوبسنده و کارگردان: عبدالرضا کاهانی

تهیه‌کننده: حمید پنداشته, احسان ظلی پور

بازیگران: حمید فرخ نژاد, رضا عطاران, امین حیایی, نیتایا چایسری

خلاصه‌‌‌‌‌ فیلم: این فیلم داستان دو باجناق است که پس از فوت پدر زنشان راه او را پی گرفته و به بهانه تجارت در چین گریزی هم به پاتایا میزنند اما رویارویی آن ها با دوست قدیمی همه چیز را به هم می‌زند...


نقد فیلم

✍️ ایمان عباسی

"فوبیای پاتایا"

عبدالرضا کاهانی همچون خُرده شوکی‌ است که هرازچندگاهی بدنه‌ی راکد و مُرده‌ی سینمای ایران را تکانی داده، و از صدقه سرِِ جنجال‌های ژورنالیستیِ برپا شده بر سرِ اکران و سانسورِ آثارش، شور و تکاپویی هرچند گذرا، در صفحاتِ زرد و غیرزردِ سینمایی برپا می‌شود. سینماگری که در تخطئه‌ای چند سویه و تا حدودی خودآگاهانه، هم طعمِ تلخِ ممیزی را چشیده و هم شیرینیِ توجه و محبوبیت. کاهانی در سینمای ایران، مبارزی است علیه ابتذال؛ البته که ابزارش برای این مقابله، مبتذل است! وضعیتِ آخرین ساخته‌اش که رنگِ پرده‌ به خود دیده نیز هم‌راستا با مختصاتِ کارنامه و احوالاتش، تا به اینجا جنجالی بوده و خبرساز. "خانوم یایا" در چند روز اخیر، سیبلِ حملات و انتقادات بوده؛ مخاطبین و احیاناً منتقدین آنرا کنار گذاشته و عملکردِ فیلم در گیشه چشم‌گیر نبوده است (البته اگر از وضعیتِ نابسامانِ اکران و تبلیغات، فاکتور بگیریم)؛ دلیلِ این طَردشدگی اما رویکردِ اثر است؛ "خانوم یایا" برای ارضا توقعاتِ سطحی به میدان نیامده و برخلافِ انتظار، عادت‌زدایی می‌‌کند؛ ابزارش در وهله‌ی نُخست رنگِ سینمای بدنه دارند، از انتخابِ لوکیشنِ حساس گرفته (پاتایا) تا کََستینگ؛ رویه و ساختارِ اثر اما در مسیری مستقل از جریانِ رایج طراحی شده‌اند، و فیلمساز هدفی جدای از استاندارد‌های زوال‌یافته را دنبال می‌کند؛ که البته برای سینمای کاهانی رُخدادی‌ست نیکو

در برخورد با فیلمِ جدیدِ کاهانی، مواجهه‌ی صحیح امری‌ست حیاتی؛ اگر حاصل نشود "تماشاگر" به جایگاهِ "مخاطب" ارتقا نمی‌یابد؛ به همین دلیل ابتدا هدف و قصه‌‌ی "خانوم یایا" را واکاوی می‌کنیم تا پرسش‌های معمول و رایج پس از تماشای اثر، پاسخی درخور بیابند. قالباً مسئله‌ی تماشاگر پس از مواجهه با فیلم، هویتِ خانومِ یایاست؛ او کیست؟ مرتضی و ناصر چه می‌کنند؟ اساسا اثر به چه می‌خواهد برسد؟ پاسخ‌‌ها در سایه‌ی تحلیل شکل می‌گیرند؛ "خانوم یایا" از آن دست آثاری‌ست که برای حُصولِ تحلیل می‌بایست کمی هوشیار‌تر بود، و این واقعیت خود نشان از این امر دارد که کاهانی به دنبال باج دادن به تماشاگر نیست.

"خانوم یایا" از پَسِ قصه‌ی ساده‌اش که مُبهم روایت می‌‌شود، تصویرگرِ یک سرکوبِ فرهنگی-تاریخی‌ست؛ ۲ شخصیتِ سُنتی و بازاری‌اش، ۲ مردِ جاافتاده هستند که برای رهایی و آزادی، به دور از چشمانِ خانواده به تایلند سفر می‌کنند، تا شاید عُقده‌ها و محدودیت‌های چند‌ساله‌شان رفع شود. تصویرِ یک مُدلِ تایلندی را سرلوحه و ایده‌آلِ خود قرار داده و با این استانداردِ زیبایی، در پیِ بهشتی پنهان می‌گردند؛ برای این‌ مُدل نام هم انتخاب می‌کنند، "خانومِ یایا". این اما صرفا یک سوی ماجراست؛ رویِ دیگرش یک تاریخ سرکوب است؛ سرکوبی که سبب می‌شود تا آنها جراتِ ریسک کردن نداشته باشند؛ مانندِ اینکه به منطقه‌ای ممنوعه وارد شوی و جراتِ خطا کردن نداشته باشی. ناصر و مرتضی نیز علی‌رغمِ میلی که به وصال دارند، در بَندِ تابو‌های اخلاقی اسیر هستند؛ به این تابو‌ها اضافه کنید ترس از آبرو را؛ رفیق‌شان نیز ساکنِ تایلند است و فوبیای‌ دیدارِ او نیز گریبان‌گیرشان است. آنها در آنِ واحد هم عاشقِ یایا (تعریفِ زیبایی در نظرشان) هستند، و هم به واسطه‌ی ترس‌شان، از دستش فرار می‌کنند.

اما چرا همه‌جا "یایا" را می‌بینند؟ ساخته‌ی کاهانی تصویر‌گرِ فضایی ذهنی و هذیان‌گونه است؛ او در تلاش است تا تصورات و فانتزی‌های دو شخصیت را در نظرِ مخاطب به عینیت برساند؛ به این طریق که دو کاراکتر همه را در قالبِ "یایا" تصور می‌کنند؛ به عنوان مثال، هرگاه قصدِ بازگشت می‌کنند، مامورِ آژانس هواپیمایی را همچون "یایا" می‌بینند که از آنها می‌خواهد چند روز بیشتر بمانند و با او خوش‌گذرانی کنند؛ این امر درواقع نشات گرفته از سردرگمی این دو آدم است؛ نه دلِ ماندن دارند، نه رفتن. حال که هدف عیان گردید، به واکاوی ساختارِ اثر خواهیم پرداخت.

در وادیِ نقد و ارزیابی، مسئله هدفِ فیلمساز نیست، بلکه نحوه‌ی پیاده‌سازیِ این هدف در ساختمانِ اثر است؛ و از دلِ این واکاوی است که احیانا عیارِ فیلم و فیلمساز مشخص می‌گردد. اشتباهِ اساسیِ کاهانی در "خانوم یایا"، عدمِ کُدگذاری میانِ واقعیت و وهم، و به دنبالش، فقدانِ منطقِ سینمایی و روایی‌ است. گویا گذار از ابتذال و ایده‌ی ساختِ فیلمی متفاوت در بستری آماده‌ی لغزش، آنچنان او را به وَجد آورده است که سایرِ مسائلِ حاشیه‌ای! همچون ساختار و سینما! را فراموش کرده است. فیلم اساسا تلاشی‌ست اَبتر در جهتِ ذهنی کردنِ فضا؛ دلیلش فِقدانِ منطق و عدمِ مرز گذاری‌ست.

در اِنتهای اثر ما‌ متوجه می‌شویم که ناصر و مرتضی کُلِ زمانِ فیلم را در اتاقِ هتل به سر برده‌اند و جراتِ بیرون آمدن نداشته‌اند؛ بنابراین طبعا هرآنچه که در طولِ اثر دیده‌ایم، صرفا وهم و خیال بوده است؛ این فَکت ابدا بر اثر نمی‌نشیند. مشکل از آنجا آغاز می‌شود که مرزِ میانِ واقعیت و وَهم مُبهم است؛ کاهانی درحالی که هنوز واقعیتی خلق نکرده است، به سراغِ خیالات می‌رود! این چنین است که منطق بر باد رفته و تناقض در اثر به وفور یافت می‌شود؛ به عنوانِ مثال اگر بخواهم پرده از یک تناقض بردارم، به سکانسی اشاره خواهم کرد که ناصر (عطاران) از هتل بیرون آمده و در گوشه‌ای از خیابان، "یایا" را تصور می‌کند؛ تصویر کات خورده و منظرگاهِ دوربین تغییر می‌کند، و ناصر را در حالی مشاهده می‌کنیم که به یک کوچه‌ی خالی می‌نگرد؛ فاصله‌ای که دوربین در این سکانس می‌گذارد و میزانسن را تغییر می‌دهد، خبر از یک گذار دارد، گذار از وَهم به واقعیت؛ اما پیش‌تر ذکر شد که ناصر هرگز سوییت را ترک نکرده است؛ پس منطقِ فاصله‌ی مذکور چیست؟ آیا هذیانی را در دلِِ هذیانی دیگر می‌بینیم؟! دوربین در نما‌های بیرونی (جز سکانس جنگل و آب‌بازی) دوربینی ذهنی نیست و تماما اُبژکتیو کار می‌کند؛ به همین دلیل فیلم در ساختِ وَهم شکست خورده است؛ دوربینِ اُبژکتیو به همراهِ باگ‌های رواییِ اثر از جمله منطقِ ورود و خروجشان از هتل، اساسا خیال نمی‌دهد. فیلم اما از پَسِ پرداختِ پرسوناژهایش تا حدودی برمی‌آید؛ ۲ کاراکترِ داستان به عنوانِ دو مَردِ خانواده که به دنبالِ رهایی هستند، پرداختی شیرین دارند؛ بخشی از این پرداخت برآمده از برهم‌کُنشِ سکانس‌ها و تطابقِ میزانسن‌هاست؛ به عنوان مثال از آوازِ سُنتیِ عطاران ناگهان به دیسکوی پاتایا می‌رویم و فاصله‌ی مَنِش عیان می‌شود.

عطاران در سکانسِ آخر، در ارجاعی دلچسب به "اسب حیوان نجیبی‌ست"، خطاب به مسئولِ هتل می‌گوید "خوش گذشت"؛ "خانوم یایا" چنین فیلمی‌ست؛ یک شوخیِ سینمایی، اما خوش می‌گذرد!

ایمان عباسی / آبان ماه 1397



نقد صوتی

نقد صوتی محسن باقری و ایمان عباسی را در کانال تلگرام نقدزی بشنوید




تریلر فیلم











از اینکه سایت ما را انتخاب نموده اید خوشحالیم .ما سعی نموده ایم در این سایت به بررسی و نقد فیلم های روز دنیا و سینمای ایران بپردازیم که شما عزیزان می توانید با ما در تماس باشید .



ستاره ها ملاک خوبی و بدی آثار نیست. فقط نقد است که فیلمها را ارزیابی می کند.

ارسال بررسی


برو بالا
0px
نقد و بررسی